Psychologia niedostosowania społecznego dzieci i młodzieży

Podstawowym celem kształcenia jest zapoznanie studenta z bazowymi pojęciami i klasyfikacjami zjawiska niedostosowania społecznego, jak również charakterystyką wybranych koncepcji jego powstawania oraz kształtującymi je biologicznymi i psychospołecznymi mechanizmami.

1. Analiza pojęcia przystosowania społecznego, jego kryteria diagnostyczne, geneza oraz psychospołeczne i kulturowe perspektywy analizy zjawiska. Ewolucja pojęcia „niedostosowanie społeczne” na przestrzeni wieków. Norma i patologia – problemy definicyjne.

2. Kryteria niedostosowania społecznego. Objawy nieprzystosowania społecznego dawniej i dziś. Model psychologiczny zachowania niedostosowanego społecznie. Przystosowanie i nieprzystosowanie społeczne a pojęcia pokrewne: zaburzenia w zachowaniu, zaburzenia emocjonalne, zaburzenia osobowości; przestępczość, dewiacje i patologia.

3. Polietiologia niedostosowania społecznego – obszary biologiczne, intrapsychiczne i społeczno - kulturowe związane z powstawaniem niedostosowania społecznego.

4. Czynniki biopsychiczne sprzyjające powstawaniu niedostosowania społecznego. Zaburzenia osobowości: rodzaje, charakterystyka i koncepcje wyjaśniające. Proces socjalizacji i jego podstawowe mechanizmy – naśladowanie, modelowanie i uczenie się. Tożsamość grupowa w procesie socjalizacji. Rola środowiska rodzinnego, grupy rówieśniczej i szkoły w procesie prawidłowej socjalizacji.

5. Charakterystyka osobowości jednostek niedostosowanych społecznie w świetle problematyki zaburzeń osobowości. Koncepcja dojrzałej i niedojrzałej osobowości. I Level Classification.

Zaburzenia w zachowaniu jako przejaw niedostosowania społecznego.

6. Niedostosowanie społeczne jako dewiacyjne zachowanie spowodowane specyficznymi stylami myślenia. Koncepcja „myślenia przestępczego” Glenna Waltersa. Psychopatia.

7. Dysfunkcjonalna rodzina. Style rodzicielskie a socjalizacja dziecka. Alkoholizm i przemoc domowa.

8. Dysfunkcjonalna szkoła. Agresja w placówkach oświatowych. Zaburzenia w relacji uczeń-nauczyciel. Agresja rówieśnicza.

9. Wpływ mechanizmów grupowych na powstawanie i utrwalanie się zjawiska niedostosowania społecznego. Dysfunkcjonalna grupa rówieśnicza. Subkultury. Koncepcja subkultur dewiacyjnych A. Cohena. Przestępczość nieletnich jako skrajna forma niedostosowania społecznego.

10. Dysfunkcjonalne państwo – bezrobocie, rasizm, faszyzm, anarchia a mechanizmy niedostosowania społecznego.

11. Zachowania agresywne, autoagresywne i przemocowe – charakterystyka i koncepcje wyjaśniające.

12. Uzależnienia substancjalne i nałogi behawioralne jako przyczyna, przejaw i konsekwencja niedostosowania społecznego.

13. Niepełnosprawność intelektualna - przystosowanie i nieprzystosowanie społeczne osób z niepełnosprawnością intelektualną.

14. Samobójstwo i zabójstwo jako skrajny wyraz niedostosowania społecznego. Próby samobójcze, przyczyny i charakterystyczne cechy samobójstw młodzieży.

15. Podstawowe zasady procesu diagnozowania niedostosowania społecznego i zaburzeń w zachowaniu. Skala Nieprzystosowania Społecznego (SNS) L. Pytki , Kwestionariusz Poszukiwania Wrażeń M. Zuckermana. Wybrane formy leczenia, oraz terapii osób niedostosowanych społecznie.

Literatura podstawowa:

Beck A.T. Wright Newman F.D., Cory F., Liese B.S., Terapia poznawcza uzależnień, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, 2007.

Clarke D., Zachowania prospołeczne i antyspołeczne, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2005.

Falkiewicz - Szult M., Przemoc Symboliczna w przedszkolu, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2007.

Heatherton T., Hebl, M.,Kleck R., Społeczna psychologia piętna, PWN, Warszawa 2008.

Kmiecik-Baran K., Młodzież i przemoc. Mechanizmy socjologiczno-psychologiczne, PWN, Warszawa 2000.

Pospiszyl I. Patologie społeczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2008.

Margasiński A., Zajęcka B (red.) Psychopatologia i psychoprofilaktyka, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2000.

Pospiszyl K., Żabczyńska E., Psychologia dziecka niedostosowanego społecznie, PWN, Kraków,1985.

Pytka L. Pedagogika resocjalizacyjna, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, Warszawa 2001.

Szymański A., Niedostosowanie społeczne dzieci i młodzieży - wybrane problemy, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej TWP, 2010.

Urban B., Stanik, J. M., Resocjalizacja : teoria i praktyka pedagogiczna, t. T.1. i T.2, Wydawnictwo Naukowe PWN : Pedagogium Wyższa Szkoła Pedagogiki Resocjalizacyjnej, 2008.

Wysocka E., Diagnoza w resocjalizacji, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2013.

Zimbardo P.G., Leippe M.R., Psychologia zmiany postawy i wpływu społecznego, Wydawnictwo Zysk i Sk-a, Poznań, 2004.

Literatura uzupełniająca:

Domagała-Kręcioch A. Niedostosowanie społeczne uczniów a niepowodzenia szkolne, Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków, 2008.

Herman J.L., Przemoc. Uraz psychiczny i powrót do zdrowia, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2007.

Kendall Ph.C., Zaburzenia okresu dzieciństwa i adolescencji, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk, 2004.

Millom T, Davis R., Zaburzenia osobowości we współczesnym świecie, Instytut Psychologii Zdrowia PTP, Warszawa 2005.

O’Commor R., Sheehy N., Zrozumieć samobójcę, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2003.

Strykowska, J., Niedostosowanie społeczne dzieci w wieku szkolnym: problemy, diagnoza, profilaktyka, Gnieźnieńska Wyższa Szkoła Humanistyczno-Menedżerska MILENIUM, 2005.

Urban B., Zachowania dewiacyjne młodzieży, Wydawnictwo UJ, Kraków, 2000.

Wrzesień M. (2009), Społeczne i sytuacyjne uwarunkowania agresji młodzieży, Wydawnictwo e- Bookowo, 2009.