Psychologia ogólna 0101-PED-JM-1031N
Wykład (W) Semestr zimowy 2025/2026

WIEDZA

(„Student zna i rozumie...”):

1. Podstawowe pojęcia i miejsce psychologii w systemie nauk humanistycznych, w szczególności w obszarze nauk o wychowaniu:

-cele, zadania oraz metody badań, podstawowe działy psychologii jako nauki, oraz ich związek i aplikację w dziedzinie szeroko rozumianej pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej,

-najważniejsze tradycyjne i współczesne nurty i systemy psychologiczne, rozumie ich historyczne i kulturowe uwarunkowania,

-koncepcje psychicznego funkcjonowania człowieka i jego rozwoju w ujęciu psychodynamicznym, behawioralnym i poznawczym, dostrzega ich wpływ na kształtowanie współczesnych teorii pedagogicznych, rozumie jak dokonać oceny użyteczności poznanych teorii w procesie wychowania jednostki; (PPiW_W01, PPiW_W03)

2. W pogłębionym stopniu biologiczne i psychologiczne uwarunkowania sterujące zachowaniem człowieka – rodzaje i funkcje procesów poznawczych oraz różnice indywidualne:

- funkcje układu nerwowego, w szczególności budowy, rozwoju i funkcjonowania mózgu;

-problematykę dotyczącą procesów poznawczych oraz przetwarzania informacji - spostrzegania, uwagi, pamięci i uczenia się, warunkowania, myślenia, wyobraźni oraz twórczości;

-mechanizmy funkcjonowania osób z dysfunkcjami w zakresie przetwarzania informacji (dysleksja, niepełnosprawność intelektualna) oraz konieczność indywidualizacji i dopasowywania metod nauczania;

-problematykę psychologii emocji i motywacji oraz najważniejsze pojęcia, definicje i klasyfikacje z nią związane, przebiegu procesów emocjonalnych i motywacyjnych, empatii oraz uwarunkowanie tych procesów;

-tematykę z zakresu teorii inteligencji człowieka - problemy i zagrożenia związane dokonywaniem diagnozy inteligencji i osobowości dla celów szkolnych, jej użyteczność oraz związek z pracą pedagoga;

-mechanizmy, biologiczne i psychologiczne warunkujące indywidualność jednostki oraz wpływ temperamentu na funkcjonowanie jednostki w grupie, problematykę różnic indywidualnych, wybrane koncepcje temperamentu i osobowości;

- problematykę psychologii stresu, jego wpływu na zdrowie i dobrostan psychiczny jednostki (w szczególności w aspekcie procesu uczenia się), oraz podstawowe zasady zarządzania reakcją stresową; (PPiW_W04,)

3. W pogłębionym stopniu podstawy procesu uczenia się oraz rolę nauczyciela i opiekuna w kształtowaniu tego procesu:

- podstawowe mechanizmy zapamiętywania i uczenia się oraz czynniki wpływające na ich przebieg, w tym rolę dorosłych i rówieśników w różnych rolach społecznych;

4. W pogłębionym stopniu konieczność ciągłego samodoskonalenia się i autorefleksji:

-konieczność samoświadomego monitorowania własnych procesów psychicznych podczas interakcji z uczniami i wychowankami w celu identyfikowaniu mechanizmów obronnych i nieskutecznych sposobów radzenia sobie ze skutkami dysonansu poznawczego;

- konieczność skutecznej autoregulacji emocji i zarządzania reakcją stresową;

- mechanizm powstawania wypalenia zawodowego i strategie kontrolujące ten proces; (PPiW_W18)

- problemy etyczne i moralne dotyczące pracy pedagoga i potrafi zająć własne stanowisko odnośnie dopuszczalnego zakresu prowadzenia badań i eksperymentów (PPiW_W22);

UMIEJĘTNOŚCI

(„Student potrafi…”):

1. Wykorzystać podstawową wiedzę z obszaru psychologii ogólnej do obserwowania, analizowania i interpretowania ludzkiego zachowania, ze szczególnym uwzględnieniem przedszkolnego i wczesnoszkolnego okresu rozwoju:

-identyfikować mechanizmy biologiczne i psychologiczne leżące u podstaw ludzkich reakcji, powiązać swoje obserwacje z wiedzą z zakresu oddziaływań wychowawczych i procesu uczenia się;

-rozpoznać objawy reakcji stresowej u siebie oraz innych, wskazać na rolę procesów psychologicznych w funkcjonowaniu indywidualnym i społecznym jednostki, szczególnie w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym

-zauważać i rozpoznawać potrzeby psychologiczne, wskazać na rolę procesów psychologicznych w funkcjonowaniu indywidualnym i społecznym dziecka szczególnie w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym,

- zauważać konieczność indywidualizowania oddziaływań opiekuńczych i edukacyjno-wychowawczych ze względu na ewentualne bariery, oraz specyficzne trudności dzieci i uczniów (PPiW_U02, PPiW_U04);

2. Korzystać z opinii i wskazówek innych specjalistów, szczególnie psychologów i psychoterapeutów; (PPiW_U18)

3. Planować i wdrażać działania służące samorozwojowi i podnoszenia kompetencji zawodowych:

-krytycznie wypowiadać się w mowie i piśmie na temat wybranych zagadnień psychologicznych:

- posługiwać się podstawową terminologią z zakresu kierunków psychologicznych, psychologii ogólnej oraz neuropsychologii.

- w oparciu o zaleconą literaturę, samodzielnie analizować i rozwiązywać przedstawione problemy dotyczące zagadnień z zakresu problematyki psychologii ogólnej w przedszkolu i szkole (PPiW_U22);

KOMPETENCJE SPOŁECZNE

(„Student jest gotów do…”)

1. Aktywnej i regularnej samoobserwacji, autoanalizy i autorefleksji w kontekście wykonywania pracy pedagoga:

- kierowania się etyką i poszanowaniem dla praw człowieka i dziecka w swojej działalności dydaktycznej, diagnostycznej, terapeutycznej oraz wychowawczej; (PPiW_K01)

- dostrzegania współzależności i efektywności procesów kształcenia od współpracy wszystkich podmiotów systemu obejmującego dziecko i jego rodzinę, nauczyciela, środowiska rówieśniczego oraz ich aktywnego włączania do procesu dydaktyczno-wychowawczego. (PPiW_K04)

2. Świadomego i odpowiedzialnego wykorzystywania swojej wiedzy z zakresu psychologii w dostrzeganiu, obserwowaniu i analizie zjawisk z zakresu działań pedagogicznych:

-dostrzegania współzależności i efektywności procesów kształcenia od współpracy wszystkich podmiotów systemu obejmującego dziecko i jego rodzinę, nauczyciela, środowiska rówieśniczego, oraz ich aktywnego włączania do procesu dydaktyczno-wychowawczego. (PPiW_K04)

-poszukiwania profesjonalnych wskazówek do rozwiązywania napotkanych podczas pracy problemów, trudności;

-monitorowania zmian zachodzących w naukach humanistycznych, mających wpływ na prowadzone przez niego działania i podążaniu za nimi w realizowaniu zadań zawodowych;

- krytycznej oceny nowych informacji i wskazówek dotyczących szeroko rozumianej pracy pedagoga i dydaktyka; (PPiW_K04)

3. Aktywnego samodoskonalenia zawodowego:

- poszukiwania nowych informacji o uwarunkowaniach procesów neuropsychologicznych człowieka;

- rewidowania i korygowania swoich poglądów w kontekście postępującego rozwoju nauk społecznych;

- uzupełniania wiedzy pedagogicznej o wiedzę z zakresu psychologii, socjologii, etyki, ekonomii i in. w celu kompleksowego zrozumienia uwarunkowań funkcjonowania człowieka w dynamicznie zmieniającym się świecie. (PPiW_K09)

WYKŁAD:

Efekty w zakresie WIEDZY weryfikuje się poprzez:

- egzamin pisemny ( test 30 pytań lub 3 pytania otwarte; w szczególnych przypadkach możliwy egzamin ustny) (PPiW_W01, PPiW_W03, PPiW_W04, PPiW_W18, PPiW_W22)

UMIEJĘTNOŚCI weryfikowane są poprzez

- egzamin pisemny, (PPiW_U02, PPiW_U04)

KOMPETENCJE SPOŁECZNE weryfikowane są poprzez:

- ocena pracy studenta w trakcie zajęć, obserwacja aktywności podczas dyskusji i próbach wspólnego rozwiązywaniu problemów związanych z tematyką zajęć, zaangażowanie podczas zajęć (1 plus za aktywność – ocena dostateczna, 2 plusy – ocena dobra, 3 plusy- bardzo dobra), (PPiW_K01, PPiW_K04, PPiW_K09)

Skala ocen:

bardzo dobry (5)

dobry plus (4,5)

dobry (4)

dostateczny plus (3,5)

dostateczny (3)

niedostateczny (2)

Ocena prac pisemnych ustalana jest na podstawie następującej skali:

Poniżej 55.00 % - ocena 2

55.00 % i więcej - ocena 3

60.00 % i więcej - ocena 3,5

70.00 % i więcej - ocena 4

80.00 % i więcej - ocena 4,5

90.00 % i więcej - ocena 5

Ocena niedostateczna (2,0) student:

- nie posiada podstawowej wiedzy pozwalającej na rozumienie podstawowych pojęć, koncepcji i mechanizmów psychologicznego funkcjonowania człowieka,

- nie posiada podstawowej wiedzy z zakresu najważniejszych koncepcji psychologicznych człowieka, bazowych pojęć i mechanizmów neuropsychologicznych regulujących zachowanie człowieka,

- nie zna i nie rozumie działania podstawowych funkcji psychicznych człowieka – emocji, motywacji, pamięci i uczenia się, temperamentu i osobowości, inteligencji oraz szeroko rozumianych procesów poznawczych

- nie potrafi posługiwać się podstawowymi ujęciami teoretycznymi w celu analizowania

motywów i wzorów ludzkiego zachowania oraz ich prognozowania ;

- nie umie samodzielnie zdobywać i analizować wiedzy na temat podstawowych mechanizmów psychofizjologicznych regulujących ludzkie zachowanie;

- nie potrafi krytycznie wypowiadać się w mowie i piśmie na temat wybranych zagadnień psychologicznych,

- nie jest gotów do systematycznej analizy poziomu swojej wiedzy i umiejętności,

- nie ma przekonania o konieczności świadomego i aktywnego poszanowania praw człowieka i indywidualności jednostki w procesie diagnostycznym oraz podczas powadzenia różnego rodzaju badań naukowych;

Ocena dostateczna (3,0-3,5) student:

- posiada podstawową wiedzę pozwalającej na rozumienie podstawowych pojęć, koncepcji i mechanizmów psychologicznego funkcjonowania człowieka,

- zna i rozumie w stopniu podstawowym najważniejsze koncepcje psychologiczne człowieka, bazowe pojęcia i mechanizmy neuropsychologiczne regulujące zachowanie człowieka,

- zna i rozumie w stopniu podstawowym działanie najważniejszych funkcji psychicznych człowieka – emocji, motywacji, pamięci i uczenia się, temperamentu i osobowości, inteligencji oraz szeroko rozumianych procesów poznawczych

- potrafi posługiwać się w stopniu podstawowym najważniejszymi ujęciami teoretycznymi w celu analizowania motywów i wzorów ludzkiego zachowania oraz ich prognozowania ;

- umie samodzielnie zdobywać i analizować wiedzy na temat podstawowych mechanizmów psychofizjologicznych regulujących ludzkie zachowanie;

- potrafi krytycznie wypowiadać się w mowie i piśmie na temat wybranych zagadnień psychologicznych,

- jest gotów do systematycznej analizy poziomu swojej wiedzy i umiejętności,

- ma przekonanie o konieczności świadomego i aktywnego poszanowania praw człowieka i indywidualności jednostki w procesie diagnostycznym oraz podczas powadzenia różnego rodzaju badań naukowych;

Ocena dobra (4,0-4,5) student:

- posiada wiedzę pozwalającej na rozumienie podstawowych pojęć, koncepcji i mechanizmów psychologicznego funkcjonowania człowieka,

- zna i rozumie najważniejsze koncepcje psychologiczne człowieka, bazowe pojęcia i mechanizmy neuropsychologiczne regulujące zachowanie człowieka,

- zna i rozumie działanie najważniejszych funkcji psychicznych człowieka – emocji, motywacji, pamięci i uczenia się, temperamentu i osobowości, inteligencji oraz szeroko rozumianych procesów poznawczych,

- potrafi posługiwać się ujęciami teoretycznymi w celu analizowania motywów i wzorów ludzkiego zachowania oraz ich prognozowania,

- umie samodzielnie zdobywać i analizować wiedzę na temat podstawowych mechanizmów psychofizjologicznych regulujących ludzkie zachowanie, korzystając z różnych dostępnych źródeł;

- potrafi krytycznie wypowiadać się w mowie i piśmie na temat wybranych zagadnień psychologicznych,

- jest gotów do systematycznej analizy poziomu swojej wiedzy i umiejętności,

- ma przekonanie o konieczności świadomego i aktywnego poszanowania praw człowieka i indywidualności jednostki w procesie diagnostycznym oraz podczas powadzenia różnego rodzaju badań naukowych,

Ocena bardzo dobra (5,0) student:

- posiada ugruntowaną wiedzę pozwalającej na rozumienie podstawowych pojęć, koncepcji i mechanizmów psychologicznego funkcjonowania człowieka,

- zna i rozumie w stopniu bardzo dobrym, najważniejsze koncepcje psychologiczne człowieka, bazowe pojęcia i mechanizmy neuropsychologiczne regulujące zachowanie człowieka,

- posiada szeroką i ugruntowaną wiedzę dotyczącą działanie najważniejszych funkcji psychicznych człowieka – emocji, motywacji, pamięci i uczenia się, temperamentu i osobowości, inteligencji oraz szeroko rozumianych procesów poznawczych,

- bardzo dobrze potrafi posługiwać się ujęciami teoretycznymi w celu analizowania motywów i wzorów ludzkiego zachowania w rozmaitych kontekstach i uwarunkowaniach oraz ich prognozowania ;

- umie samodzielnie zdobywać i analizować wiedzę na temat podstawowych mechanizmów psychofizjologicznych regulujących ludzkie zachowanie, korzystając z różnych dostępnych źródeł;

- potrafi krytycznie wypowiadać się w mowie i piśmie na temat wybranych zagadnień psychologicznych,

- jest gotów do systematycznej, wieloaspektowej analizy poziomu swojej wiedzy i umiejętności, oraz ich systematycznego, samodzielnego rozwijania,

- ma przekonanie o konieczności świadomego i aktywnego poszanowania praw człowieka i indywidualności jednostki w procesie diagnostycznym oraz podczas powadzenia różnego rodzaju badań naukowych;

1. Psychologia jako nauka o człowieku. Geny i środowisko – dwie siły kształtujące rozwój psychofizyczny człowieka. Przedmiot, cele i zadania psychologii. Podstawy funkcjonowania centralnego układu nerwowego człowieka.

2. Budowa i funkcja mózgu. Rola ośrodków korowych i podkorowych w generowaniu i kontroli zachowania oraz przetwarzania informacji. Lateralizacja mózgu i jej konsekwencje. „Mózg przyszłości” – bioniczne kończyny, chipy i wszczepy – między nauką a science fiction.

3. System neuroprzekaźników i ich rola w regulowaniu funkcji układu nerwowego. Dopamina i jej wpływ na procesy uczenia się i poczucie czasu.

4. Procesy poznawcze – spostrzeganie. Elementarne wrażenia zmysłowe i ich odbiór. Transdukcja. Absolutne i różnicowe progi percepcji bodźca. Prawo Webera-Fechnera. Prawo Yerkesa-Dodsona. Efekt Zeigarnik. Złudzenia i iluzje.

5. Stres psychologiczny - mechanizmy, przyczyny, objawy i konsekwencje. Wpływ stresu na uczenie się i zapamiętywanie. Epidemia jako czynnik długotrwałego stresu. Profilaktyka i kontrola stresu

6. Dysonans poznawczy i jego wpływ na spostrzeganie, ocenę sytuacji i podejmowanie decyzji.

7. Psychologiczne koncepcje człowieka - podejście psychodynamiczne, Świadomość i nieświadomość. Mechanizmy obronne ego.

8. Archetypy i symbole w funkcjonowaniu indywidualnym i społecznym jednostki. Transkulturowość wzorców archetypalnych.

9. Procesy poznawcze - inteligencja i style poznawcze. Iloraz inteligencji i sposoby jego wyznaczania. Plusy i minusy testów inteligencji Czynniki wpływające na rozwój inteligencji. Etyczne i polityczne aspekty problematyki inteligencji.

10. Procesy poznawcze – pamięć i uczenie się. Zapamiętywanie i zapominanie jako mechanizmy przystosowawcze i podstawy uczenia się. Proces zapamiętywania - wspomaganie i hamowanie. Krzywe Ebbinghausa. Neurologiczne podłoże pamięci. Techniki mnemotechniczne i ich wykorzystanie.

11. Psychologiczne koncepcje człowieka – podejście behawiorystyczne. Uczenie się jako mechanizm gromadzenia informacji o świecie oraz modyfikacji zachowania. Warunkowanie klasyczne i instrumentalne. Uczenie się jako podstawa procesu wychowania.

12. Różnice indywidualne. Temperament i osobowość oraz leżące u ich podstaw mechanizmy neurofizjologiczne. Czynnikowe teorie temperamentu i osobowości na przykładzie wybranych teorii.

13. Emocje. Klasyfikacja emocji. Fizjologiczne i psychologiczne aspekty emocji. System hipokampa i ciała migdałowatego. Wpływ emocji na funkcjonowanie poznawcze i kontrolę zachowania. Inteligencja emocjonalna.

14. Motywacja i funkcje procesu motywacyjnego. Klasyfikacja i hierarchia potrzeb człowieka wg A. Maslowa. Pętla nagrody i dopamina – fizjologiczne aspekty procesu motywacyjnego. Techniki perswazyjne.

WYKŁAD:

-oparte na słowie: wykład konwencjonalny (informacyjny), analityczny, problemowy, dialogowy, wykład konwersatoryjny, dyskusja dydaktyczna, metoda samodzielnego dochodzenia do wiedzy,

-z wykorzystaniem komputera: wykład z prezentacją multimedialną, film dydaktyczny, skrypty PDF i oraz inne materiały przygotowane przez prowadzącego,