Psychologia ogólna 0101-PED-JM-1031N
Wykład (W) Semestr zimowy 2024/2025

WIEDZA

(„Student zna i rozumie...”):

1.Miejsce psychologii w systemie nauk humanistycznych, w szczególności w obszarze nauk o wychowaniu,

-cele, zadania oraz metody badań, podstawowe działy psychologii jako nauki, oraz ich związek i aplikację w dziedzinie szeroko rozumianej pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej,

-najważniejsze tradycyjne i współczesne nurty i systemy psychologiczne, rozumie ich historyczne i kulturowe uwarunkowania,

-koncepcje człowieka i jego rozwoju w ujęciu psychodynamicznym, behawioralnym i poznawczym, dostrzega ich wpływ na kształtowanie współczesnych teorii pedagogicznych, rozumie jak dokonać oceny użyteczności poznanych teorii w procesie wychowania jednostki; (PED2_W02)

2. Biologiczne i psychologiczne uwarunkowania sterujące zachowaniem człowieka:

- funkcje układu nerwowego, w szczególności budowy, rozwoju i funkcjonowania mózgu;

-problematykę dotyczącą procesów poznawczych oraz przetwarzania informacji - spostrzegania, uwagi, pamięci i uczenia się, warunkowania, myślenia, wyobraźni oraz twórczości;

-mechanizmy funkcjonowania osób z dysfunkcjami w zakresie przetwarzania informacji (dysleksja, niepełnosprawność intelektualna) oraz konieczność indywidualizacji i dopasowywania metod nauczania;

-problematykę psychologii emocji i motywacji oraz najważniejsze pojęcia, definicje i klasyfikacje z nią związane, przebiegu procesów emocjonalnych i motywacyjnych, empatii oraz czynników warunkujących je warunkujące;

-tematykę z zakresu teorii inteligencji człowieka - problemy i zagrożenia związane dokonywaniem diagnozy inteligencji i osobowości dla celów szkolnych, jej użyteczność oraz związek z pracą pedagoga;

-mechanizmy, biologiczne i psychologiczne warunkujące indywidualność jednostki oraz wpływ temperamentu na funkcjonowanie jednostki w grupie, problematykę różnic indywidualnych, wybrane koncepcje temperamentu i osobowości;

- problematykę psychologii stresu, jego wpływu na zdrowie i dobrostan psychiczny jednostki (w szczególności w aspekcie procesu uczenia się), oraz podstawowe zasady zarządzania reakcją stresową; (PED2_W03; PED2_W11)

3. Techniki wspierające kontrolę zachowania i komunikacji interpersonalnej, elementy składowe szeroko rozumianego procesu komunikacyjnego, czynniki zakłócające i wspomagające ten proces (PED2_W16);

4. Wpływ nauczyciela i opiekuna na funkcjonowanie indywidualne i grupowe dziecka, konieczność samoświadomego monitorowania własnych procesów psychicznych podczas interakcji z uczniami i wychowankami,

- mechanizm powstawania wypalenia zawodowego i strategie kontrolujące ten proces; (PED2_W26)

5. Problemy etyczne i moralne dotyczącą nauk humanistycznych i potrafi zająć własne stanowisko odnośnie dopuszczalnego zakresu prowadzenia badań i eksperymentów (PED2_W18);

UMIEJĘTNOŚCI

(„Student potrafi…”):

1. Wykorzystać podstawową wiedzę z obszaru psychologii ogólnej do analizowania i interpretowania ludzkiego zachowania, ze szczególnym uwzględnieniem przedszkolnego i wczesnoszkolnego okresu rozwoju: -identyfikować mechanizmy biologiczne i psychologiczne leżące u podstaw ludzkich reakcji, powiązać swoje obserwacje z wiedzą z zakresu oddziaływań wychowawczych i procesu uczenia się;

-rozpoznać objawy reakcji stresowej u siebie oraz innych, wskazać na rolę procesów psychologicznych w funkcjonowaniu indywidualnym i społecznym jednostki, szczególnie w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym

-wskazać na rolę procesów psychologicznych w funkcjonowaniu indywidualnym i społecznym jednostki, szczególnie w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. (PED2_U01);

2. Korzystać z opinii i wskazówek innych specjalistów, szczególnie psychologów i psychoterapeutów; (PED2_U19)

3. Aktywnie poszukiwać nowych informacji o uwarunkowaniach procesów neuropsychologicznych człowieka, oraz rewidować i korygować swoje poglądy w kontekście postępującego rozwoju nauk społecznych, uzupełniać wiedzę pedagogiczną o wiedzę z zakresu psychologii, socjologii, etyki, ekonomii i in. w celu kompleksowego zrozumienia uwarunkowań funkcjonowania człowieka w dynamicznie zmieniającym się świecie. (PED2_U04; PED2_U09; PED2_U23)

4. Krytycznie wypowiadać się w mowie i piśmie na temat wybranych zagadnień psychologicznych, posługiwać się podstawową terminologią z zakresu kierunków psychologicznych, psychologii ogólnej oraz neuropsychologii. (PED2_U06);

5. W oparciu o zaleconą literaturę, samodzielnie analizować i rozwiązywać przedstawione problemy dotyczące zagadnień z zakresu problematyki psychologii ogólnej (PED2_U08);

KOMPETENCJE SPOŁECZNE

(„Student jest gotów do…”)

1. Poszukiwania profesjonalnych wskazówek do rozwiązywania napotkanych podczas pracy problemów, monitorowania zmian zachodzących w nauce, mających wpływ na prowadzone przez niego działania i podążaniu za nimi w realizowaniu zadań zawodowych;

- krytycznej oceny nowych informacji dotyczących szeroko rozumianej pracy pedagoga i dydaktyka; (PED2_K02)

2.Realizowania swoich obowiązków zawodowych w sposób odpowiedzialny, z aktywnym uwzględnieniem posiadanej wiedzy dotyczącej natychmiastowych i dalekosiężnych konsekwencji podejmowanych przez siebie działań;

-umiejętnego zarządzania ryzykiem związanym z wyborem określonych środków i metod oddziaływań edukacyjnych i opiekuńczo-wychowawczych;

- kierowania się etyką i poszanowaniem dla praw człowieka i dziecka w swojej działalności dydaktycznej, diagnostycznej, terapeutycznej oraz wychowawczej;

(PED2_K05; PED2_K06)

3. Dostrzegania współzależności i efektywności procesów kształcenia od współpracy wszystkich podmiotów systemu obejmującego dziecko i jego rodzinę, nauczyciela, środowiska rówieśniczego, oraz ich aktywnego włączania do procesu dydaktyczno-wychowawczego. (PED2_K11)

Efekty w zakresie WIEDZY weryfikuje się poprzez:

- egzamin pisemny ( test 30 pytań lub 3 pytania otwarte; w szczególnych przypadkach możliwy egzamin ustny) (PED2_W02, PED2_W03, PED2_W11, PED2_W16, PED2_W18, PED_W26)

UMIEJĘTNOŚCI weryfikowane są poprzez

- egzamin pisemny, (PED2_U01, PED2_U04, PED2_U06, PED2_U08; PED2_U09; PED2_U19, PED2_U23

KOMPETENCJE SPOŁECZNE weryfikowane są poprzez:

- ocena pracy studenta w trakcie zajęć, obserwacja aktywności podczas dyskusji i próbach wspólnego rozwiązywaniu problemów związanych z tematyką zajęć, zaangażowanie podczas zajęć (1 plus za aktywność – ocena dostateczna, 2 plusy – ocena dobra, 3 plusy- bardzo dobra), (PED2_K02; PED2_K05; PED2_K06; PED2_K09; PED2_K11 )

Skala ocen:

bardzo dobry (5)

dobry plus (4,5)

dobry (4)

dostateczny plus (3,5)

dostateczny (3)

niedostateczny (2)

Ocena prac pisemnych ustalana jest na podstawie następującej skali:

Poniżej 55.00 % - ocena 2

55.00 % i więcej - ocena 3

60.00 % i więcej - ocena 3,5

70.00 % i więcej - ocena 4

80.00 % i więcej - ocena 4,5

90.00 % i więcej - ocena 5

Ocena niedostateczna (2,0) student:

- nie posiada podstawowej wiedzy pozwalającej na rozumienie podstawowych pojęć, koncepcji i mechanizmów psychologicznego funkcjonowania człowieka,

- nie posiada podstawowej wiedzy z zakresu najważniejszych koncepcji psychologicznych człowieka, bazowych pojęć i mechanizmów neuropsychologicznych regulujących zachowanie człowieka,

- nie zna i nie rozumie działania podstawowych funkcji psychicznych człowieka – emocji, motywacji, pamięci i uczenia się, temperamentu i osobowości, inteligencji oraz szeroko rozumianych procesów poznawczych

- nie potrafi posługiwać się podstawowymi ujęciami teoretycznymi w celu analizowania

motywów i wzorów ludzkiego zachowania oraz ich prognozowania ;

- nie umie samodzielnie zdobywać i analizować wiedzy na temat podstawowych mechanizmów psychofizjologicznych regulujących ludzkie zachowanie;

- nie potrafi krytycznie wypowiadać się w mowie i piśmie na temat wybranych zagadnień psychologicznych,

- nie jest gotów do systematycznej analizy poziomu swojej wiedzy i umiejętności,

- nie ma przekonania o konieczności świadomego i aktywnego poszanowania praw człowieka i indywidualności jednostki w procesie diagnostycznym oraz podczas powadzenia różnego rodzaju badań naukowych;

Ocena dostateczna (3,0-3,5) student:

- posiada podstawową wiedzę pozwalającej na rozumienie podstawowych pojęć, koncepcji i mechanizmów psychologicznego funkcjonowania człowieka,

- zna i rozumie w stopniu podstawowym najważniejsze koncepcje psychologiczne człowieka, bazowe pojęcia i mechanizmy neuropsychologiczne regulujące zachowanie człowieka,

- zna i rozumie w stopniu podstawowym działanie najważniejszych funkcji psychicznych człowieka – emocji, motywacji, pamięci i uczenia się, temperamentu i osobowości, inteligencji oraz szeroko rozumianych procesów poznawczych

- potrafi posługiwać się w stopniu podstawowym najważniejszymi ujęciami teoretycznymi w celu analizowania motywów i wzorów ludzkiego zachowania oraz ich prognozowania ;

- umie samodzielnie zdobywać i analizować wiedzy na temat podstawowych mechanizmów psychofizjologicznych regulujących ludzkie zachowanie;

- potrafi krytycznie wypowiadać się w mowie i piśmie na temat wybranych zagadnień psychologicznych,

- jest gotów do systematycznej analizy poziomu swojej wiedzy i umiejętności,

- ma przekonanie o konieczności świadomego i aktywnego poszanowania praw człowieka i indywidualności jednostki w procesie diagnostycznym oraz podczas powadzenia różnego rodzaju badań naukowych;

Ocena dobra (4,0-4,5) student:

- posiada wiedzę pozwalającej na rozumienie podstawowych pojęć, koncepcji i mechanizmów psychologicznego funkcjonowania człowieka,

- zna i rozumie najważniejsze koncepcje psychologiczne człowieka, bazowe pojęcia i mechanizmy neuropsychologiczne regulujące zachowanie człowieka,

- zna i rozumie działanie najważniejszych funkcji psychicznych człowieka – emocji, motywacji, pamięci i uczenia się, temperamentu i osobowości, inteligencji oraz szeroko rozumianych procesów poznawczych,

- potrafi posługiwać się ujęciami teoretycznymi w celu analizowania motywów i wzorów ludzkiego zachowania oraz ich prognozowania,

- umie samodzielnie zdobywać i analizować wiedzę na temat podstawowych mechanizmów psychofizjologicznych regulujących ludzkie zachowanie, korzystając z różnych dostępnych źródeł;

- potrafi krytycznie wypowiadać się w mowie i piśmie na temat wybranych zagadnień psychologicznych,

- jest gotów do systematycznej analizy poziomu swojej wiedzy i umiejętności,

- ma przekonanie o konieczności świadomego i aktywnego poszanowania praw człowieka i indywidualności jednostki w procesie diagnostycznym oraz podczas powadzenia różnego rodzaju badań naukowych,

Ocena bardzo dobra (5,0) student:

- posiada ugruntowaną wiedzę pozwalającej na rozumienie podstawowych pojęć, koncepcji i mechanizmów psychologicznego funkcjonowania człowieka,

- zna i rozumie w stopniu bardzo dobrym, najważniejsze koncepcje psychologiczne człowieka, bazowe pojęcia i mechanizmy neuropsychologiczne regulujące zachowanie człowieka,

- posiada szeroką i ugruntowaną wiedzę dotyczącą działanie najważniejszych funkcji psychicznych człowieka – emocji, motywacji, pamięci i uczenia się, temperamentu i osobowości, inteligencji oraz szeroko rozumianych procesów poznawczych,

- bardzo dobrze potrafi posługiwać się ujęciami teoretycznymi w celu analizowania motywów i wzorów ludzkiego zachowania w rozmaitych kontekstach i uwarunkowaniach oraz ich prognozowania ;

- umie samodzielnie zdobywać i analizować wiedzę na temat podstawowych mechanizmów psychofizjologicznych regulujących ludzkie zachowanie, korzystając z różnych dostępnych źródeł;

- potrafi krytycznie wypowiadać się w mowie i piśmie na temat wybranych zagadnień psychologicznych,

- jest gotów do systematycznej, wieloaspektowej analizy poziomu swojej wiedzy i umiejętności, oraz ich systematycznego, samodzielnego rozwijania,

- ma przekonanie o konieczności świadomego i aktywnego poszanowania praw człowieka i indywidualności jednostki w procesie diagnostycznym oraz podczas powadzenia różnego rodzaju badań naukowych;

1. Psychologia jako nauka o człowieku. Geny i środowisko – dwie siły kształtujące rozwój psychofizyczny człowieka. Przedmiot, cele i zadania psychologii. Podstawy funkcjonowania centralnego układu nerwowego człowieka. Budowa i funkcja mózgu. Rola ośrodków korowych i podkorowych w generowaniu i kontroli zachowania oraz przetwarzania informacji. Lateralizacja mózgu i jej konsekwencje. „Mózg przyszłości” – bioniczne kończyny, chipy i wszczepy – między nauką a science fiction.

2. System neuroprzekaźników i ich rola w regulowaniu funkcji układu nerwowego. Dopamina i jej wpływ na procesy uczenia się i poczucie czasu.

Procesy poznawcze – spostrzeganie. Elementarne wrażenia zmysłowe i ich odbiór. Transdukcja. Absolutne i różnicowe progi percepcji bodźca. Prawo Webera-Fechnera. Prawo Yerkesa-Dodsona. Efekt Zeigarnik. Złudzenia i iluzje.

3. Stres psychologiczny - mechanizmy, przyczyny, objawy i konsekwencje. Wpływ stresu na uczenie się i zapamiętywanie. Epidemia jako czynnik długotrwałego stresu. Profilaktyka i kontrola stresu. Dysonans poznawczy i jego wpływ na spostrzeganie, ocenę sytuacji i podejmowanie decyzji.

4. Psychologiczne koncepcje człowieka - podejście psychodynamiczne, Świadomość i nieświadomość. Mechanizmy obronne ego. Archetypy i symbole w funkcjonowaniu indywidualnym i społecznym jednostki. Transkulturowość wzorców archetypalnych.

5. Procesy poznawcze - inteligencja i style poznawcze. Iloraz inteligencji i sposoby jego wyznaczania. Plusy i minusy testów inteligencji Czynniki wpływające na rozwój inteligencji. Etyczne i polityczne aspekty problematyki inteligencji.

6. Procesy poznawcze – pamięć i uczenie się. Zapamiętywanie i zapominanie jako mechanizmy przystosowawcze i podstawy uczenia się. Proces zapamiętywania - wspomaganie i hamowanie. Krzywe Ebbinghausa. Neurologiczne podłoże pamięci. Techniki mnemotechniczne i ich wykorzystanie. Psychologiczne koncepcje człowieka – podejście behawiorystyczne. Uczenie się jako mechanizm gromadzenia informacji o świecie oraz modyfikacji zachowania. Warunkowanie klasyczne i instrumentalne. Uczenie się jako podstawa procesu wychowania.

7. Różnice indywidualne. Temperament i osobowość oraz leżące u ich podstaw mechanizmy neurofizjologiczne. Czynnikowe teorie temperamentu i osobowości na przykładzie wybranych teorii.

8. Emocje. Klasyfikacja emocji. Fizjologiczne i psychologiczne aspekty emocji. System hipokampa i ciała migdałowatego. Wpływ emocji na funkcjonowanie poznawcze i kontrolę zachowania. Inteligencja emocjonalna.

Motywacja i funkcje procesu motywacyjnego. Klasyfikacja i hierarchia potrzeb człowieka wg A. Maslowa. Pętla nagrody i dopamina – fizjologiczne aspekty procesu motywacyjnego. Techniki perswazyjne.

-oparte na słowie: wykład konwencjonalny (informacyjny), analityczny, problemowy, dialogowy, wykład konwersatoryjny, dyskusja dydaktyczna, metoda samodzielnego dochodzenia do wiedzy,

-z wykorzystaniem komputera: prezentacja multimedialna, film dydaktyczny, skrypty PDF ,